تبیین 6 ویژگی ‌سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین

تبیین 6 ویژگی ‌سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین

نشست تخصصی بررسی سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین با سخنرانی آقای سید محمد حسین ملائک سفیر اسبق جمهوری اسلامی ایران در چین به همت مرکز فرهنگی دانشگاهی امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی مورخ ۱۷ فروردین ۱۴۰۰ از طریق سامانه الکترونیکی با حضور بیش از ۹۰ نفر از اساتید درس اندیشه ها و وصایای امام خمینی برگزار گردید. در این جلسه آقای دکتر ملائک در محورهای سابقه سند همکاری، بازی با سند، ارزش سند، چالش‌های پیش رو، انتقادات به سند به سخنرانی پرداختند.

سابقه این سند همکاری به سفر شی جینگ پینگ در بهمن ۹۴ به ایران بعد از امضای برجام باز می گردد. اما این سفر به دلیل وقوع در زمان امضای برجام این احساس را در دو طرف القا کرد که ایران به چین نیاز ندارد. در حالی که چین با طرح گسترده روابط در قالب راهبردی اعلام آمادگی کرد. پس از آنکه ترامپ از برجام خارج شد و تحریم های دیگری علاوه بر تحریم‌های سازمان ملل اعمال گردید، ایران به دلیل بی‌انگیزگی دولت چین جایگزینی برای کاستن از فشار تحریم ها نداشت. مبنا و شاکله سیاست خارجی دولت یازدهم در حل مسئله اتمی در قالب برجام بود و وقتی این مسئله شکست خورد و ایران آلترناتیو خود را نیز از دست داد، لذا با مشکلات مضاعفی روبرو شد. دولت این بار به اروپا رو آورد. در سال ۹۷ آقای لاریجانی مسئول روابط ایران با چین گردید و همراه با نامه رهبری و نامه آقای روحانی به چین سفر کرد. عدد ۲۵ سال عددی ست که آقای روحانی در طول مذاکرات پیشنهاد داد و این رقم سمبولی است برای همکاری دراز مدت. سوم شهریور ۱۳۹۸ آقای ظریف متن پیش‌نویس قرارداد همکاری را با خود به چین برد. ۱۱ شهریور پترولیوم اکونومیست گزارشی از این طرح منتشر کرد و ادعا کرد چینی‌ها قرار است نیروی نظامی وارد ایران کنند… جزایر ایران را تصاحب کند… استقلال اقتصادی ایران از دست خواهد رفت… و خانم شیرین هانتر نیز در مقاله‌ای این قرارداد را ترکمانچای دیگری توصیف کرد. در خرداد ۹۹ هیات دولت ویرایش نهایی متن تفاهم نامه را منتشر کرد. مهر ۹۹ آقای ظریف با خود سند را به چین برد. با توجه به روی کار آمدن بایدن و ادامه سیاست‌های دولت آمریکا هر دو طرف چینی و ایرانی به این نتیجه رسیدند که باید این تفاهم‌نامه در اولویت همکاری دو کشور قرار گیرد. لذا در فروردین ۱۴۰۰ این تفاهم‌نامه امضا و منتشر شد.
این سند در چند محور دارای ارزش است. اول، تمرینی برای جمهوری اسلامی برای مشارکت راهبردی با ابرقدرتی مانند چین است. دوم، انجام مذاکرات راهبردی اقتصادی در این سطح اولین بار است رخ میدهد. سوم، هنجارسازی در سطح روابط خارجی. چهارم، بلوغ در سطح همکاری ایران با تمدن بزرگی چون چین. پنجم، واقع‌بین کردن برخی مسئولین در عرصه سیاست، زیرا که چین با دشمنان ما روابط صمیمی داشته و در روابط ما با جهان تاثیر خواهد داشت. ششم، توسعه ایران در مسیر توسعه چین و قدرت گیری ایران با مشارکت دو کشور.
دو کشور ایران و چین و برخی گروه‌های داخلی با این سند سه بازی جدی انجام دادند.
بازی اول: در خرداد ۹۹ این سند توسط ارکان دفتر ریاست جمهوری ایران افشا شد و هدف افشا هشدار به طرف آمریکایی بود. بازی دوم: بازی چینی ها با سند است. زیرا دولت چین دولت بایدن خطرناک تر از ترامپ دانستند و این پیام را به طرف آمریکایی دادند اگر با ما کار نمیکنید ما اولویت کار ژئوپلتیک را تغییر داده و به سمت کشورهایی مانند ایران خواهیم برد. بازی سوم: حول این محور شکل گرفت که این سند را چه کسی نوشته؟ چه کسی به چین برده؟ از کجا آمده است و این بازی، بازی داخلی و سیاسی است و بیشتر برای تبلیغات انتخاباتی مورد استفاده قرار گرفت.
اما چالش های پیش رو
چالش اول و مهمترین چالش، تنظیمات رابطه چین و آمریکاست. چالش دوم مدیریت رابطه با قدرت‌های بزرگ، چالش سوم، مدیریت رابطه ایران و چین ست. کشور چین کشور بسیار منضبطی است. اگر مسئولین در این کشور سخنی بر زبان رانند این سخن باید اجرایی شود و وحدت رویه در مسئولین آنها وجود دارد، اما متاسفانه در کشور ما این انضباط سیاسی وجود ندارد و یا کم رنگ است. در مبارزه با کووید انضباط چینی ها به خوبی دیده شد اما روس ها از چنین انضباطی برخوردار نیستند. در سال ۱۹۸۴ زلزله ارمنستان رخ داد اما روسیه عملکرد بسیار ضعیفی از خود نشان داد این در حالی است که کشور چین با جمعیت یک میلیارد و پانصد میلیون نفر در مواجهه با بیماری کووید ۱۹ بسیار منضبط و خوب عمل کرد.
در ادامه به برخی نقدهای مطرح شده میپردازیم. آقای دکتر فرشاد مومنی معتقدند به دلیل ضعف کارشناسی در ایران در هر مذاکره‌ای ایران بازنده خواهد بود. اما در پاسخ باید به ایشان گفت ایران برای توسعه خود باتکیه بر دلیل ضعیف کارشناس نبودن در حوزه های مختلف نمیتواند وارد هیچ مذاکره‌ای نشود و مثلا از شرکت‌های فرانسوی یا انگلیسی در خواست کند که برای او اقدام به مذاکره کارشناسی کنند.
در پایان جلسه آقای ملائک سفیر اسبق جمهوری اسلامی ایران در چین به سوالات اساتید حاضر در جلسه پاسخ دادند. از جمله این سوالات به شعار نه شرقی و نه غربی و تعارض آن با این تفاهم نامه، کشتار مسلمانان اویغور توسط چین و سکوت ایران، لزوم یا عدم لزوم تصویب سند در مجلس، توجه به سابقه سند همکاری عراق و چین به عنوان تجربه برای سند ایران و چین، مساله ماهیگیری در جنوب، دلیل انتخاب آقای لاریجانی به عنوان نماینده ایران، مسئله آزادراه تهران شمال و نحوه همکاری چینی‌ها، تعیین نهاد ناظر بر این تفاهم نامه، مشکلات اجرایی تفاهمنامه به دلیل FATF میتوان اشاره کرد. این پرسش ها و پاسخ ها در قالب پادکست های جداگانه در کانال و سایت مرکز به آدرس emam.iau.ir ارائه خواهد شد.