برجام و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

برجام و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

دکتر عسکرخانی: محوری‌ترین هدف برجام، محروم کردن ایران از داشتن ادوات هسته‌ای تا ابد است. برجام نه فقط به دنبال باز داشتن ایران از فناوری به صورت افقی است بلکه به دنبال این است که ایران را از به دست آوردن فن‌آوری عمودی در سایر حوزه‌ها در قالب محدودیت برای تحقیق و توسعه و نیز سایر حوزه‌هایی که به ادوات هسته ای مرتبط است،محروم کند.

دکتر فلاحت پیشه: کسانی که به اسم برجام حساسیت داشتند و با آن در تمام فرآیندهای مذاکره تا تصویب آن مخالف بودند، اکنون معتقد به احیای برجام هستند.

مرکز فرهنگی دانشگاهی امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی، وبینار برجام و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را با حضور دکتر ابومحمد عسکر خانی و دکتر حشمت‌الله فلاحت پیشه در روز سه شنبه، 7 اردیبهشت 1400 از ساعت 17 تا 20 با شرکت بیش از 100 نفر از استادان درس اندیشه‌ها و وصایای حضرت امام خمینی (ره) برگزار کرد.

در این نشست  دکتر عسکرخانی اظهار داشت که برجام یک رژیم بین المللی مرکب است که در آن علاوه بر دولت، سازمانها و نهادهای دیگری به غیر از وزارت امور خارجه درگیر هستند و این رژیم بین المللی مرکب، دارای ابعاد مختلفی درمسائل سیاسی، امنیتی،  اقتصادی و اجتماعی برای مردم ایران است.

 عضو هیات علمی دانشگاه تهران با  ذکر این نکته که  می‌توان برجام را یک قدرت نرم  تعریف کرد که در دل خود دارای نُرم و رفتار و قوانینی است، خاطر نشان ساخت که برای درک برجام باید رفتار و میکانیزم عمل آن مشخص شود. تمام بندهای آن قوانینی هستند که مشخص می‌کند که طرف‌های این رژیم بین المللی مرکب، چه رفتاری از خود باید داشته باشند. در این بین و در قالب این رژیم، هدف برجام در مقدمه نوشته شده است و محوری‌ترین هدف آن محروم کردن ایران از داشتن ادوات هسته ای تا ابد است. برجام نه فقط به دنبال باز داشتن ایران از  فناوری به صورت افقی است بلکه به دنبال این است که ایران را از به دست آوردن فن‌آوری عمودی در سایر حوزه‌ها در قالب محدودیت برای تحقیق و توسعه و نیز سایر حوزه‌هایی که به ادوات هسته ای مرتبط است، محروم کند.

  دکتر عسکرخانی در ادامه با ذکر این نکته که برجام چون یک رژیم مرکب است، نمی‌تواند فقط یک راه حل سیاسی داشته باشد؛ بلکه علاوه بر داشتن راهبرد سیاسی دارای راهبرد حقوقی و امنیتی نیز است. او با بیان این نکته که برجام در رابطه با نظام تحریم‌ها شکل گرفته است، خاطر نشان ساخت که می‌توان به این گزاره رسید که برجام خودش میوه و ثمره تحریم هاست.

دکتر عسکر خانی در ادامه ابراز داشت که برای بررسی این رژیم مرکب باید تاریخ آن را مورد بررسی قرار داد. وی با ذکر این واقعیت که خواسته‌هایی که از ایران مطرح شد مشابه درخواست‌هایی بود که از رژیم  عراق در زمان بازرسی‌های سازمان ملل انجام گرفت. دولت ایران آهسته آهسته در کنترل تسلیحات، همکاری کامل را پذیرفت. درساختار برجام، دولت ایران در سال 1395 تمدید نامحدود NPT و بازرسی های هر زمانی و مکانی را پذیرفت.

 استاد دانشگاه تهران اظهار داشت که ضعف امروز ما نتیجه تقدم برجام بر امنیت ملی است، زیرا آنها در تمام زمینه‎ها همکاری کامل را می‌خواهند؛ مانند نوع درخواستی که از عراق داشتند. از آنجا که که برجام مقدمه برجام پلاس است، سیر درخواست‌های کشورهای غربی از ایران تمام نخواهد شد، زیرا برجام برای این مسئله تعریف شده است که مسائل متعارف را به مسائل امنیتی و بازرسی معمول را به بازرسی‌های هر زمانی هر مکانی تبدیل کند.

دکتر عسکرخانی خاطر نشان کرد که مهمتر از پدیده‌ها، طرز قرار گرفتن پدیده‌هاست. او ادامه مذاکرات را برای تسری محدودیت‌های ایران در سایر حوزه‌ها مثل محدود کردن قدرت منطقه‌ای ایران در حمایت از محور مقاومت دانست و در تحلیل خسارت بار بودن مذاکره در این زمینه‌ها، اظهار داشت که هدف این رژیم مرکب که در قالب برجام پیگیری می‌شود، از بین بردن مولفه‌های قدرت جمهوری اسلامی ایران است که امروزه ایران را به یک کشور فرامنطقه ای و با توان الهام بخشی در منطقه تبدیل کرده است.         

 دکتر عسکرخانی در ادامه این نشست با اشاره به بحث FATF که ایران را متهم به پول شویی و حمایت از تروریسم می‌کند، به استاندارد دوگانه در این معاهدات اشاره کرد و بررسی دقیق در زمان پیوستن به این معاهدات را یکی از جنبه های ضروری در زمان الحاق برشمرد. او در ادامه با ذکر این مسئله که در هرسیاست خارجی اصول و فروعی وجود دارد، گفت در برنامه جامع اقدام مشترک یا همان برجام، تعهدات ایران به صورت نامحدود وضع گردید است و مذاکره‌کنندگان ایران در طول مذاکره خود کمترین بهره را از مشاورین حقوقی و یا مشاوران کنترل تسلیحات گرفته‌اند. وی با اشاره به این ضعف بنیادی در دانش سیاسی ایران، ابراز داشت که در محیط‌های دانشگاهی و علمی ایران حتی یک درس تخصصی درباره کنترل تسلیحات وجود ندارد و با فقر در این زمینه مذاکره‌کنندگان جمهوری اسلامی ایران، برجام را که در واقع یک معاهده امنیتی و کنترل تسلیخانی است، امضاء کرده‌اند که اثرات نامطلوب آن تا سالها در حوزه امنیت ملی ایران باقی خواهد ماند.                                                                                                                      

  درادامه این نشست، دکتر حشمت‌الله فلاحت پیشه اظهار داشت برجام یک بازی است که نیمه اول آن مشخص شده است و با کاری که ترامپ در زمان خروج خود از این برنامه جامع اقدام مشترک انجام داد، ضعف‌ها و کمبودهای آن مشخص گردید. وی برای تبیین برجام و تحلیل فرآیندهای آن از اصطلاح مهندسی معکوس استفاده کرد و گفت کسانی که به اسم برجام حساسیت داشتند و با آن در تمام فرآیندهای مذاکره تا تصویب آن مخالف بودند، اکنون معتقد به احیای برجام هستند و بر این باور هستند که اگر آمریکا به تعهدات خود برگردد، ایران نیز به تعهدات خود ذیل این معاهده برخواهد گشت.

دکتر فلاحت پیشه در ادامه  به زمینه شکل گیری برجام اشاره کرد و امضای برجام را حاصل یک نگاه واقع‌گرایانه به سیاست و تصمیم‌سازی دانست. رئیس سابق کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی با اشاره به قرار گرفتن  نام ایران در ذیل فصل هفتم شورای امنیت سازمان ملل  و این‌که اجماع سازی علیه ایران در سطح بین المللی به شکل موفقیت آمیزی شکل گرفته بود، افزود حتی کشورهای دوست ایران نیز با این قطعنامه‌ها همراهی می‌کردند و موظف بودند که به صورت مرتب گزارش عملکردهای خود را درباره شش قطعنامه تحریمی علیه ایران، به شورای امنیت سازمان ملل گزارش بدهند. در فضای به‌وجود آمده به وسیله تحریم ها کشور ایران در تهیه  ملزومات و مایحتاج اساسی خود مجبور به پرداخت هزینه های اضافی به واسطه‌ها برای خرید و یا انتقال  مایحتاج خود بود. در بعد امنیتی نیز غرب توانسته بود با برجسته سازی تهدید هسته‌ای ایران خطر شروع جنگ را به عنوان گزینه‌ای معتبر جلوه دهد و خطر جنگ امری قریب الوقوع بود.

وی در ادامه با بیان این که برنامه جامع اقدام مشترک حد مطلوب ایران نیست،بلکه قدر مقدور بود. عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی در ادامه به فرآیند بررسی و تصویب این قرارداد در مجلس شورای اسلامی اشاره کردکه مهمترین دلایل پذیرفته شدن این قرارداد و دفاع خود از آن را به شرح ذیل برشمرد:                                                                                                              

اول: در حوزه فروش نفت تا قبل از برجام صادرات نفت ایران به یک سوم تقلیل پیدا کرده بود و دارایی‌های ایران نیز مسدود شده بود همان اتفاقی که بعد از خروج ترامپ از برجام نیز اتفاق افتاد و صادارت نفت ایران از روزانه 6/2 ملیون بشکه به چند صد هزار بشکه تقلیل پیدا کرد که آن هم به صورت نصف قیمت و از طریق واسطه‌ها انجام می شد. در حالی که امضای برجام این شرایط را حل کرد همچنین باعث دسترسی به منابع بانکی و مالی کشور می‌شود.                                               

دوم: برجام باعث گردید که در فناوری هسته‌ای جهشی به‌وجود بیاید و در مراکز هسته‌ای ایران به تولید و صادرات محصولاتی اقدام گردید که قبل از امضای برجام امکان صادرات آن وجود نداشت است. در واقع برجام باعث رشد مراکز تولیدی صنعتی مرتبط با انرژی هسته‌ای شد، امری که قبل از آن مسبوق به سابقه نبود.                                                                                                               

سوم: در بحث تنش‌زدایی باید به این امر توجه کرد که هیچ کشوری به اندازه ایران دشمن ندارد و این دشمنی باعث تحمیل هزینه‌های مادی زیادی به کشور می‌گردد. یکی از محورهای موفقیت‌آمیز برجام، خارج کردن ایران  از زیر فصل 7 منشور سازمان ملل است و برجام توانست با این کار مولفه‌های امنیت ملی ایران را ارتقاء دهد و به امنیتی سازی پرونده هسته ای که در قالب پی ام دی(مسائل نظامی مرتبط با هسته‌ای) پایان دهد.                                                                                                               

دکتر فلاحت پیشه با بر شمردن مولفه‌های قدرت جمهوری اسلامی ایران که شامل نفوذ منطقه ای- فناوری هسته‌ای و توان موشکی و نظامی جمهوری اسلامی ایران است، تاکید قرار کرد که امضای برجام هیچ محدودیتی بر هیچ کدام از این حوزه‌ها بر جای نگذاشت. او درادامه و در تحلیل اثربخشی برجام در تسلیح محور مقاومت، به تبدیل آن از یک نیروی ایذایی به یک نیروی با توان انهدام و همچنین  گسترش نفوذ منطقه‌ای ایران در دوران پس از برجام در کشورهای محور مقاومت اشاره کرد، امری که بدون توافق هسته‌ای شاید امکان اتفاق افتادن آن کم بود.