مصاحبه با برگزیدگان دومین جشنواره کتاب انقلاب اسلامی – سرکار خانم زهره سبق الهی

مصاحبه با برگزیدگان دومین جشنواره کتاب انقلاب اسلامی – سرکار خانم زهره سبق الهی

۱- ضمن معرفی مختصر خود لطفاً در خصوص موضوع پایان نامه و چگونگی دستیابی به ایده این موضوع توضیح بفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحیم

 زهره سبقت الهی هستم کارشناسی ارشد فارغ التحصیل کارشناسی ارشد برنامه ریزی فرهنگی از دانشگاه آزاد خوراسگان

موضوع پایان نامه:شناسایی مولفه های فرهنگی نقش و منزلت زن در اندیشه امام خمینی و آیت الله خامنه ای می باشد

 استاد راهنما جناب آقای دکتر امیرحسین بانکی پور فرد و استاد مشاور ،جناب آقای دکتر حمید دوازده امامی بودند

 در مورد چگونگی دستیابی به این ایده باید بگویم که در جامعه امروزی آگاهی زنان نسبت به جایگاه ارزشمند خودشون بسیار مهم و قابل توجه است و تقویت دیدگاه و شناخت آنان در عرصه جایگاه و شخصیت زن امری لازم و ضروری به نظر می رسد ،در مصاف بین تمدن اسلامی و تمدن غرب توجه به آرا و اندیشه های رهبران اسلامی  در رسیدن به دیدگاهی جامع و کامل نسبت به مسائل زنان کمک خواهد کرد.

 توجه به مسائل زنان و جایگاه و شخصیت آنان در طول تاریخ از طرف جوامع مختلف همواره مورد توجه بوده و هست و همواره رسالت و نقش زن دچار فراز و فرودهای زیادی بوده است و در این میان ظهور دین اسلام با مبانی منطقی خود جایگاه و منزلت زنان را حیاتی دوباره بخشید و نگرشی جامع و کامل را برای زنان رقم زد ،اگر چه عوامل تاریخی و اجتماعی زیادی باعث شده است تا جامعه و زنان از این باور فاصله بگیرند اما تحولات فکری جدید در دوران اخیر زمینه و بستر توجه به وضعیت فردی و اجتماعی زنان را تشدید کرده است و این موضوع مطرح شده که زنان می‌توانند به تناسب امکاناتی که فضای فکری جامعه و نهادهای اجتماعی فرهنگ خانواده براتون اجتماعی در اختیار آنان قرار می دهد به کشف استعدادها، ارتقاء اعتماد به نفس و خودباوری، تفکر و ارتقاء شخصیت خود بپردازند بدین منظور باید به سراغ کسانی رفتند که با نگاه عمیق به اصول دینی و مبتنی بر زمان شناسی و تدبیر لازم به مسائل جایگاه زن مسلمان در جامعه آشنا هستند و متناسب با نیازهای جامعه اسلامی چارچوبی مدبرانه و متنوع و متناسب با مقتضیات زمان در زمینه شخصیت و جایگاه زن مسلمان ارائه داده اند بنابراین با توجه به نیاز موجود در این زمینه و مشورت با اساتید این موضوع انتخاب شد.

۲- سوال اصلی پژوهش شما چه بوده است و چگونه به این سوال رسیدید؟

مولفه های فرهنگی نقش و منزلت زن در اندیشه امام خمینی و آیت الله خامنه ای چیست ؟

که خود شامل پنج سوال زیر می شد

 ابعاد نظام ارزشی زن در اندیشه امام خمینی و آیت الله خامنه ای چگونه است ؟

ابعاد نظام هنجاری زن در اندیشه امام خمینی و آیت الله خامنه ای چگونه است ؟

ابعاد باورها در مورد زن و خانواده در اندیشه امام خمینی و آیت الله خامنه ای چگونه است ؟

 ابعاد نمادها در مورد زن در اندیشه امام خمینی و آیت الله خامنه ای چگونه است؟

 ابعاد الگوی زن در اندیشه امام خمینی واحد الله خامنه ای چگونه است؟

زن به عنوان عضوی جدیو غیر قابل چشم پوشی در کانون بزرگ جامعه انسانی نیز به عنوان یکی از دو رکن  پدیدآورنده بنیان خانواده در طول تاریخ داوریهای  گوناگون را نسبت به خود دیده است و شرایط بسیار ناهمگون و مسائلی را پشت سر نهاده است که بخشی از آنها در زمینه ی عوامل طبیعی و برخی در قلمرو شرایط اجتماعی و کارکردی جای می‌گیرد و بعضی نیز به باورها و انگاره‌های فرهنگی باز می‌گردشخصیت زن و  لزوم توجه به ابعاد مختلف آن از جمله : ارزش ،هنجار، باور ،نماد و الگو در اندیشه‌های امام خمینی و آیت الله خامنه ای احساس می شد.

۳- چارچوب نظری پژوهش خود را توضیح دهید.

 در دهه‌های اخیر در بین دانشمندان مسلمان دست کم سه رویکرد عمده در حوزه مطالعات زنان مطرح شده و به نظر می‌رسد شکل‌گیری بیش از آنکه جنبه تئوریک و نظریه‌پردازانه داشته باشد، در جستجوی پاسخ های علمی به مشکلات و مسائل عینی زنان در جامعه بوده است. این پاسخ ها آشکار یا  پنهان از یک  دسته پیش فرض ها و اصول و  موضوع های خاص نشأت می‌گیرد و در نهایت ایده ها و آرمان هایی را مدنظر دارد. رویکرد کلان با عنوان سنت‌گرایی، تجددگرایی و تمدن گرایی یاد خواهند شد.

 این مباحث میان اندیشمندان مسلمان ایرانی و عالمان و متفکر ان عرب و شبه‌قاره مطرح بوده است و هر یک تلاش کرده اند که دیدگاه  خویش را به اندیشه اسلامی منتسب  ساخته و آرای خود را برخاسته از متون و معارف دینی جلوه دهند ،از این رو می‌توان پسوند اسلامی را عجالتا  به هر سه عنوان فوق افزود تا از گرایش‌های سکولار متمایز و ممتاز گردند.

 همچنین دسته بندی جنبه نوعی و آرمانی و مشخص کردن ویژگی های فکری و روش شناختی در هر رویکرد،می‌توان تا اندازه‌ای به عناصر پراکنده فکری در یک شخصیت انسجام بخشید

رویکردهای سه گانه هر چند از خاستگاه فرهنگی و پایه‌های فکری متفاوت برخوردارند اما عملاً در یک بسته اجتماعی و در رویارویی یا داد و ستد با یکدیگر رشد و تعیین یافته‌اند. سنت گرایی اسلامی و تجدد گرایی اسلامی هر دو در مواجهه با حضور فرهنگ جدید غرب در جهان اسلام شکل گرفت .با این تفاوت که سنت‌گرایی عملاً به تقابل و واکنش منفی با این پدیده پرداخت و تجدد گرایی اسلامی با رویکرد مثبت به استقبال از آن شتافت و بومی سازی عناصر فرهنگی مدرن را در دستور کار خود قرار داد رویکرد تمدنی گرایی اسلامی نیز هر چند ریشه در آرای اندیشمندان عالمان بزرگی اسلامی در سده گذشته دارد و به خصوص با ظهور انقلاب اسلامی و نظریه جمهوری اسلامی مطرح کردید این رویکرد به دنبال تبدیل و  تاسیس  الگوهای توسعه اجتماعی در چارچوب فرهنگ اسلامی و آموزه ها وحیانی است .

نهایتا ضرورت تدوین الگوی جامع شخصیت زن مسلمان و جایگاه زن در نظام اسلامی مطرح شده است

از دیدگاه تمدن گرایان در سایه   کل نگری است که می‌توان به نظرگاه اسلام نسبت به زن دست یافت و در برنامه‌ریزی‌های اجتماعی ،به اصطلاح معضلات زنان را در راستای تحقق شخصیت مطلوب  زن مسلمان همت گمارد .

 همزمان اگر از 《منظر تمدن‌سازی 》به فرهنگ و معارف اسلامی بنگریم مسائل زنان را نه تنها باید به عنوان مجموعه‌ای که دارای زیر بخش های متنوع دیگر است مورد مطالعه قرار دهیم بلکه این حوزه را جزئی از یک مجموعه کلان تر اجتماعی و تاریخی که  در تعامل با سایر مجموعه‌های مشابه است در نظر بگیریم .

دیدگاه تمدن گرایان معتقد است که حل مسائل زنان در گرو داشتن یک مدل جامع از شخصیت فردی و اجتماعی زن از یک سو و شناخته کلان و همه جانبه از مشکلات و معضلات فراروی جامعه بانوان کشور از سوی دیگر است و تنها با توجه به این دو سرمایه معرفتی است که می‌توان گامی مثبت و ریشه ای در اصلاح و توسعه وضعیت  زنان مسلمان ایران برداشت

از این رو بدون داشتن یک الگوی  همه سو نگر در مورد شخصیت مذکور به زن مسلمان متناسب با عصر حاضر هرگز نمی توان فرآیند نوسازی جامعه را به سمت آرمان‌های اسلامی هدایت کرد.

۴- روش پژوهشی شما در انجام پایان نامه چگونه است؟

در این پژوهش محقق قصد دارد  به شناسایی مولفه های فرهنگی نقش منزلت زن در دیدگاه امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای بپردازد و بر همین اساس با مجموعه ای از داده ها و اطلاعات کیفی سر و کار دارد که از مجموعه سخنرانی ها و کتابهای مربوط به زنان به دست آمده است بنابراین روش تحقیق در این پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوا از تحلیل محتوا یکی از روش‌های کلاسیک داده های متنی است یکی از ویژگی‌های برجسته آن استفاده از مولفه هایی است که غالباً از الگوهای نظری اخذ شده اند

 روش استفاده در این تحقیق تحلیل محتوای کیفی است که از آن به عنوان رویکردی مبتنی بر مولفه بندی و کدگذاری نظام‌مند یاد کردند محقق می تواند با اجرای این روش به اهداف خود برسد در واقع تحلیل محتوا نوعی تکنیک پژوهش است که عبارت است از شناخت و برجسته ساختن محورهای خطوط اصلی یک متن مکتوب یا جمعی از متون، یک یا مجموعه ای از سخنرانی‌ها ،سلسله ازتصاویر ، نوارها وصیت نامه ها، نامه‌ای خصوصی و سوالات بازیک پرسشنامه ،می‌توان گفت که این روش شکستن پژوهشی برای ربط دادن داده‌ها به مضمون آن به گونه معتبر و تکرار ناپذیر است

۵- یافته های پژوهش خود را چگونه دسته بندی کردید؟

هدف ما از این پژوهش شناسایی مولفه های نقش و منزلت زن در اندیشه امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای بود در این پژوهش مجموعه سخنرانی ها در فاصله سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۹۲ مورد بررسی قرار گرفت

 در ۵ حوزه:

 حجاب و عفاف،زن و  خانواده، الگوی زن ،حضور اجتماعی زنان و مسائل زنان در اسلام تجدد مورد تحلیل واقع شده و سپس در جدول مفاهیم خلاصه شده و جدول تم ها تنظیم گردیده و مولفه های ان  مشخص گردید. شکل مربوط به جدولهای تم ها نیز  ترسیم و در نهایت نظام ارزشی، هنجاری ،باور، الگو و نماد از سخنرانی های ایشان استخراج شد.

۶- جدول یافته های پژوهش یا نمودار درختی یافته ها چگونه است؟

۷- توصیه های جنابعالی برای سایر دانشجویان و پژوهشگران در این حوزه چیست؟

به دانشجویان و پژوهشگران این حوزه پیشنهاد می‌شود در ادامه این پژوهش تلاش بکنند تا پیشنهادات زیر جنبه ی اجرایی به خود بگیرند

 ۱-بازسازی ارزش‌های اسلامی و تلاش در جهت نهادینه کردن آنها از طریق مراکز فرهنگی رسانه ها و مدارس

۲-بسترسازی جهت رشد همه جانبه ای زن در جامعه همراه با خصوصیات زنانه

۳- سوق دادن بانوان به سمت مشاغل متناسب با ویژگی‌های آنان

۴- ارزش‌گذاری به نقش مادری از طریق نهادهای اجتماعی و فراهم آوردن شرایط مناسب شغلی برای بانوان

۵- آشنایی با علوم اسلامی و قرآنی و مسلط  شدن بانوان به مسائل دینی

۶- معرفی زنان نخبه ایرانی در سطح جهان و فراهم آوردن زمینه حضور زنان فرهیخته ایرانی در صحنه‌های بین‌المللی

 علمی و فرهنگی

 ۷-طراحی برنامه‌های تلویزیونی در جهت معرفی بانوان نخبه و توانمند